Biz İnsanlar

Gölge Konuşuyor:

Peyami Safa bu sefer, farklı olarak, öne çıkan karakter adedini diğer romanları kadar sınırlamamış. Diğer romanlarında iki ayrı uçta, iki farklı erkek karakter bulunurdu. Karakter bandını bu sefer geniş tutmuş Peyami Safa. Sadece siyah ve beyaz yok, ara renkler de var.biz insanlar 001

Biri doğulu diğeri batılı iki erkek. Ne var ki, bu sefer başlangıçta erkeklerin ikisi de batılı sayılır. Biri şeklen batılı, diğeri aklen batılı. Peyami Safa aklen batılı olana rıza gösteriyor. Aklen batılı olanın dönüşmesi kuvvetle muhtemel. Şeklen batılı olan umutsuz vaka.

Bu dönüşmesi muhtemel karakterimiz Orhan başlangıçta ideolojik bir alt yapısı olmayan bir öğretmen parçası rolünde. Ama yoluna çıkan arkadaşları, yakın arkadaşı milliyetçi fikirleri benimsemiş Necati ile Necati’nin tanışı Marksist fikirleri benimsemiş Süleyman onun gelişiminde katkıları olan insanlardır.

Romanın hemen başında Orhan’ın fenalaşması, gözlerinin kararması Peyami Safa’yı çok iyi tanıyan okuru bendenizi, acaba bu sahne sonun başlangıcı mı diye düşündürttü. Ama kendisini tebrik ediyorum beni ters köşeye yatırdı.

Sürprizler bununla bitmiyor. Orhan mesleğini icra ederken her sınıfta görülen bir çocuk kavgası da başına bela olur. Çünkü bu sınıf kavgası gerçek bir sınıf kavgasına dönüşür. Yani (2-C sınıfı olsun), 2-C sınıfının kavgası, işçi sınıfı ile burjuva sınıfının kavgasına dönüşür. Ümmetçi ailenin fakir çocuğu, milliyetçi ailenin zengin çocuğun kafasını yarmıştır, “Eşek Türk!” sözü nedeniyle.

Süleyman tarihsel materyalizmi ve diyalektik materyalizmi uzun uzun anlatmaştır. Ne var ki Necati’nin anlamadığım bir şekilde bu düşünceyi basit bir maddeci anlayışa indirgemesiyle Peyami Safa’nın tam olarak ne yapmak istediği benim için soru işareti.

Orhan bol bol okur bundan sonra. Ama sanki dönüştüren kitaplar ya da fikirler değil gönül sorunu olmuştur. Kavuşması pek ufukta görünmeyen aşkı Vedia onu dönüştürmüştür. Orhan güzel konuşuyordur. Vedia’nın düşüncesi bu. Ama sanki Peyami Safa’da bu düşünceyi destekliyor. Bu da başka bir soru işareti…