Masalın Biçimbilimi

Gölge Konuşuyor:

Ferdinad Saussure’ın genel dilbilim alanında açtığı çığıra benzer bir etki yaratmış Vladimir Propp. Rus biçimciliğinin ve biçimbilimin yöntemini kullanmış olan Propp doğal olarak eşsüremli bir çalışma gerçekleştirmiş. Fakat sonrasında çalışmasının artsüremli ayağını gerçekleştirerek söz konusu ettiği masalların kökenlerini da araştırmış, böylece çalışmasına “olağanüstü masalların kökenleri” adlı bölümü de ekleyerek genişletmiş.

Masalın Biçimbilimi çığır açıcı bir çalışma olmasına rağmen, bana okuru gereksiz yere biraz zorlamış gibi görünüyor. Gerçi akademide para edecek bir çalışma ama benim gibi işin zevkinde olanlara biraz fazla. Sınıflandırma, listelendirme, tüm işlevleri, unsurları tespit etme Rus masalları özelinde şahane olmuş. Bu bakımdan önemli bir kaynak elimizdeki çalışma. Benim de sık sık karşıma çıkıyordu zaten. Sorun Propp’un sınıflandırmaları yaparkan çok fazla soyutlamalara başvurması. Ama her şeye rağmen özenli bir çalışma, kitabın sonundaki Kısaltmalar Listesi’de işi kolaylaştırıyor. Bunun yanında her örneklemenin somutlaştırılması da işe yarıyor.

Konular, işlevler, ulamlar, bölümlemeler başlıklar halinde verilmiş bu çalışmada. Başlık sayısı fazla olsa da sonsuz değil. Bundan dolayı da masal adedi de sınırlı. Bildiğim kadarıyla üç yüze yakın. Başlık sayısı da bin iki yüz kadar. Konu adedi on-on beş civarındayken. Karakter tiplemeler pek değişmiyor: Kahraman (bazen iki tane), yardımcı, bağışçı, saldırgan tüm masalların ortak kahramanları. İşlevler ve buna bağlı olarak da olay örgüsü adedi sınırlı ama hepsi birlikteyken kombinezonlar oldukça fazla.

Propp’un çalışması her ne kadar var olan masallarla ilgili görünüyor olsa da hem masal okumayı kolaylaştırabilir, her gerçekleşen eylemden sonraki eylemi de tahmin etmemizi sağlayabilir. Bunun yanında masal yazmanın da o kadar zor olmadığı sonucu ortaya çıkıyor. Tüm unsurları listelerden seçip yerleştirme suretiyle masalı yaratılabilir, hayal gücüne ihtiyaç duymadan…

Masalın Biçimbilimi batılı eleştirmenler için temel bir metindir. Yüz yıl önce vücut bulmuştur. Propp çalışmasını daha sonra Olağanüstü Masalların Yapısı adlı ek çalışmasıyla genişletmiş. Bu çalışmada da masal ile din ilişkisi incelenirken, masalın rit, kült ve rigveda gibi faaliyetlerle ilişkisi incelenirken, bu faaliyetlerin birbirinin türevi değilde, daha çok ortak üretim sonucunda birbirini etkilemiş faaliyetler gibi verilmiş… Okura burada bir uyarıda bulunmak istiyorum: Söz konusu ek benim okuduğum İş Bankası edisyonunda mevcur. Bildiğim kadarıyla eski edisyonların bir kısmında yok bu bölüm… Ayrıca Meletinski’nin Masalın Yapısı ve Tipolojik İncelemesi adlı çalışması da kitaba eklenmiş. Burada Meletinski bu sayede Rus biçimcileri ile Levi-Strauss ve Greimas gibi yapısalcıları Propp’un görüşleri doğrultusunda biçim-işlev karşılaştırmalarının sunumunu hazırlamış…

 

Reklamlar