Doğu’dan Uzakta

Gölge Konuşuyor:

Romanı okurken aklıma sık sık tarihçi Colingwood ve onun bende büyük değişimlere vesile olan Tarih Tasarımı adlı kitabı geldi. Acaba Maalouf da bu kitabı okudu mu, diye düşündüm. Sanki Maalouf kitabı yazarkentara0016 Historia rerum gestarum denilen tarihi belgelere ve tanıklıklara dayalı bilimsel tarihi yöntemi kullanmış kurmacasında. Aslında Yolların Başlangıcı’nda da aynı yöntem kullanılmıştı. Bu yöntem okuru yaşananların kurgu değil gerçekmiş düşüncesine sevk ediyor. Hatta şöyle de düşünebiliriz: Tarih ne kadar kurgu, roman ne kadar gerçek… Romanın baş kişisi Adam da bir tarihçi zaten:

İlke olarak, aslında tüm yazışmalar saklanıyor; ama işin aslı, bilgisayarlarımdan biri ne zaman ruhunu teslim etse ve ne zaman elektronik posta kullanıcımı değiştirmek zorunda kalsam, birçok belge uçup gitti. Ama bu durum beni sıkıntıya sokmuyor. Bir antikçağ tarihçisi olarak, sürekli parçalar, kalıntılar üzerinde çalışmak zorunda kalmadım mı? Bununla kıyaslanınca kendi geçmişimi yeniden oluşturmak için elimin altıda bulunan malzeme gerek sakladığım belgeler gerekese kişisel anılarım bakımından işitilmemiş bir zenginliğe sahip. Benim dramım bundan değil, iç dünyamı herkese açık yazılarımdan, sanki onların değerini azaltacakmış gibi, uzak tutan o zihinsel sakatlıktan kaynaklanıyor.” (sf.145-146)

Romanda ülkesinden (Lübnan olduğunu varsayıyoruz Maalouf’tan dolayı) savaş nedeniyle ayrılmak zorunda bir grup arkadaşın hikayesini yeniden kuruyor bugünden. Baş kişisi Adam’ın tuttuğu defterler ve mektuplar sayesinde geçmiş yeniden kurgulanıyor Vico hassasiyetiyle. Farklı inançlara ve farklı etnisitelere sahip bu arkadaşlar arasında kalıcı dostluklar kurulmuş.

Tabi savaş olunca siyaset ve inanç farklılıkları da mesele olmuş ve grup içinde bazı arkadaşlar arasında sorun çıkmasına, aralarının açılmasına neden olmuş. Örneğin Adam’ın ülkesi zor durumdayken bırakıp gitmesi (kaçması) Murad ile aralarının açmasına neden olmuş. Adam ise su alan bir gemide durmasının yersiz olduğu düşüncesiyle kendini savunmuş. Buna karşın Adam ile tezatlık oluşturan Bilal ise kendisini feda edenlerden. Ne var ki Bilal romanda İspanyol İç Savaşı’ndan ve bu savaşa katılmış Orwell, Hemingway ve Malraux gibi yazarlardan etkilenmiş bir romantik olarak verilmiş.

Bilal:

tara0011Savaşta ölenlerin hiçbiri Bilal ile aynı nedenlerle ölmemiştir. Onu edebiyat öldürdü. Onun kahramanları Orwell, Hemingway, Malraux’ydu. İspanya İç Savaşı’na katılmış yazarlardı. Kaynakları, modelleri onlardı. Onlar da nabızlarını çağın nabzına uydurabilmek için bir süreliğine ellerine silah almışlardı. Görevlerini tamamladıktan sonra da yurtlarına dönüp yaşadıklarını yazmışlardı. Katalonya’ya Selam, Çanlar Kimin İçin Çalıyor?, Umut- bu kitapları birlikte okumuştuk. Bilal barikatta, omzunda makineli tüfeğiyle beklerken, eminim çatışmaları değil yazacağı kitabı düşünüyordu.