Dr. Jekyll ile Bay Hyde

Gölge Konuşuyor:

İkinici defa okunma ayrıcalığına sahip kitaplardan oldu bu kısa, klasik roman. Evet geçmişte okunup tadı damağımda kalan kitaplara ikinci bir şans veriyorum. Bu sefer yalnız ikinci şanstan ziyade bir arkadaş ortamında bahsi geçmesi ve benim de kısmen de olsa belleğin ihanetine uğramış olmam kitabı tekrar okumama neden oldu.jekyll 001

Yayınlandığı günden bugüne çok konuşulmuş bir kitap. Biribirinden farklı yorumlar yapılmış. Bir romanın birden fazla okumasının olacağını da ispatlıyor roman. Siyaset cephesinden bakanlar olayı viktoryen ikiyüzlülüğün eleştirisi olarak okuyabilirler. Felsefik bakanlar insanın iki ayrı doğasının diyalektiği olarak okuyabilirler. Bilinçdışı kuramları da bölünmüş benlik olarak okuyabilirler. Bunların hepsi doğru ama bence romanın işlenişi hepsinden önce geliyor. Çünkü roman hem fantastik, hem bilim-kurgu hem de korku gerilim türüne girebilecek bir roman. Doksan sayfanın ikinci yarısını tek solukta bitirdim yeminle.

Stevenson’un bir rahatsızlığı var gerçekten, bu hissediliyor. Bunu doğrudan söyleyemiyor, harika bir kurguya yediriyor söylemek istediklerini. Stevenson’un yaşadığı on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısı bilindiği Kraliçe Victoria’nın hüküm sürdüğü bir dönem. Bu dönem İngiliz romanının en başat malzemesi, bugün bile öyle. Örneğin John Fowles gibi günümüzün yazarları da döneme el atmıştır. Özellikle Karındeşen Jack’in hikayesi dönemle ilgili ibretlik bir hikayedir. Suçun ve ikiyüzlülüğün adıdır bu hikaye. Karındeşen Jack’in ruh hali Stevenson’un romanına da sinmiş.

Evet roman insanın ikili doğasını ele alıyor. İyilik ve kötülük Yin-Yang’taki gibi bir arada bulunuyor ama, sınırları o kadar net çizilmiş değil, esneklik var. Özellikle kötülük iyiliğin alanını işgal etme eğiliminde. Tanathos bastırıyor Eros’u. Buna da maddi dünyanın hırsları neden oluyor.

On dokuzuncu yüzyılda yazılmış bu roman günümüzün postmodern romanıyla da benzerlikler taşıyor. Mesela hikayeyi tek bir kişi anlatmıyor. Doktor Utterson’un her şeyi öğrenmesiyle her şey ortaya çıkacak tamam ama Utterson delillere dayanarak hikayeyi çözümlemiyor. Başkalarını dinliyor, onların mektuplarını, notlarını inceliyor. Üstelik hikayenin sırrını Utterson’dan önce Dr. Lanyon öğrenmiş. Ne var ki Lanyon servermiş sır vermemiş. Aslında Utterson tüm bunları bir görev bilinciyle yapmıyor yardımseverliği nedeniyle bulaşmış bu işe. Bay Hyde’ın pisliğini temizlemeye, dostu Dr. Jekyll’a yardım etmeye çalışıyor…