Edebiyat Kuramları ve Eleştiri

Gölge Konuşuyor:

Eleştirinin ve yorumun, yorumunun tuhaf kaçacağı düşüncesiyle lafı fazla uzatmayacağım. Yapsam yapsam kitaptan bazı meselenin kalbi olacak alıntılar seçip buraya yapıştırırdım ama buna da gerek yok, burada söylenenleri paylaşımdan ziyade, hafıza kaydı sayıyorum çünkü ve elimde kitap varken hiç gerek yok. Zaten kitaptaki tabirle ‘betimleyici’ olmaya çalışmaktan başka bir şey yapmış olmuyorum o zaman.edebiyat kuramları

Üstelik bu kitapta anlatılmış olanlar benim gibi kitap delilerin karşısına epey çıkmıştır. Diyelim ki çıkmamış ya da bu işe merak duyuluyor, o zaman arkadaş bu kitaptan bir tane edineceksin. Zaten bu yola baş koymuşsan yorumu, eleştiriyi de biraz bileceksin.

Şimdi geriye dönük kitapla ve konu başlıklarıyla ne tür bir ilişki kurduğumu kısaca söyleyip lafı sonlandıralım. Yansıtmacı kuramlar. Fayda üzerinden sanatı değerlendiren kuramlar. Sanatın zararlı olduğunu savunan platoncu anlayış ile sanatı faydalı olduğunu savunan aristocu düşünce ile toplumcu gerçekçilik ve marksist estetiki bulabiliriz burada. Ben de bu tür kuramı esas alan okumalar yaptım sanırım. Bir başına eserin dış dünyayla bağlantısını tek kriter sayan anlayıştan ben de vazgeçmiş durumdayım. Ama yansıtmacı kuramların sanatla bağdaştırmaktaki zorluğuna katılmakta zorlanıyorum. Eğer öyleyse Sait Faik’i ve günümüzün gerçekçi öykücülerini nereye koyacağız.

Anlatımcı kuramlar. Sanatçının yaşamını ve duygularını öne çıkaran kuramlar. Önceden dikkate almadığım, sonradan bazı eleştirel okumalardan sonra ölçüt olarak kabul ettiğim kuramlardır. Ama halen sInırlı bir şekilde faydalandığım, çoğu zaman da faydalanmak istemediğim kuramlardır.

Biçimcilik kuramları. Eserin kendisine yönelen biçimcilik. Faydadan ziyade estetik zevki öne çıkaran anlayış. Giderek daha fazla yararlandığım kuramlardır.

Eleştiriyi, kuramı pek dikkate almayan, eseri daha ziyade aktarım olarak düşünen okur merkezli kuramlar var. Söz konusu anlayış sanatı ve estetik anlayışı dışlayam bir yapısı var. Bu yöntem en yaygın kullanılan yöntemdir. Şükürler olsunki meselelere okur merkezli bakmıyorum. Bakıyorum da az bakıyorum.

Edebiyat-hakikat ilişkisi ile ilgili değerli bilgiler var kitapta. Edebiyatın tanımı yapılmış, estetik yargılarla ilgili görüşlere yer verilmiş. Bu konu benim için tartışma konusu olmaktan çıkmıştır. Edebiyatın kendi dünyasında yolumu bulmaya çalışıyorum okumalar sırasında.

Tüm bu kuramların eksik yönleri verilmiş ve kuramların bir arada kullanılışın doğurduğu sonuçlardan bahsedilmiş. Sanırım ben de karma bir okuma yapıyorum. Kuramlar ve anlayışlardan hiçbirini göz ardı etmiyorum. Kimini çok fazla kimini daha az dikkate alıyorum…

Üşengeçler en azından önsözü ve sonuç bölümünü okusunlar, o bile bişey…