Kafamda Bir Tuhaflık

Gölge Konuşuyor:

Ey cemaat! Nasıl bilirsiniz Orhan Pamuk’u? Cemaat susuyor… Kafası karışık cemaatin… Orhan Pamuk Türkiye’nin Nobelli romancısıdır. Bir iki kitabı dışında tüm eserlerini okumuş biri olarak, Orhan Pamuk ülkesinde hak ettiği ilgiyi görüyor mu, diye soruyorum. Cevabı hayır. Alman Futbol Milli Takımı için oynayan Mesut Özil kadar ilgi gördüğünü sanmıyorum, ya da dopingli atletleri kadar ilgi gördüğünü sanmıyorum. Sevmeyeni çok. Nedeni ise edebiyatından ziyade, Ermeni Meselesi üzerine sarfettiği tek cümlelik tarihi tespit. Oysa ki, Pamuk siyasi kimliği nedeniyle tartışma konusu olan biri değil. Türkiye siyaseti üzerine düşüncelerine baş vurulan, konu ile ilgili ne diyeceği merak edilen biri değil. Sarfettiği o tek cümle nedeniyle edebiyatını eleştirenler de az değil. Zormuş eserleri, anlaşılamıyormuş. Külliyen yalan. ne var ki, ilk eserlerini beğenenler, okunması daha kolay eserler yazınca beğenemez oldular. Zor, anlıyamıyoruz diyenler ise hiç oralı değiller. Orhan pamuk’un zor eseri yok. O bahsedilen sorun Pamuk’un esere göre dil seçmesidir. Nasıl ki, Kara Kitap’ta Nişantaşı’nı anlatıyor ve mekana göre dil seçmişse, bu romanda varoş, gecekonduya göre dil seçiyor.

Pamuk’un Cevdet Bey ve Oğulları, Masumiyet Müzesi ve Kafamda Bir Tuhaflık adlı romanları toplumsal gerçekçi romanlar olarak da okunabilirler. Ama yine de benim önerim Pamuk’un romanlarını bir türe sokmamak. Çünküsöz konusu ettiğim romanlarda Pamuk’un amacı zamanın ruhunu yansıtmak ve kadraja daha fazla şey sokmak. Masumiyet Müzesi’nde Türkiye halkının düşünce biçimini ve hayal dünyasını tüm dünyaya anlatırken, Kafamda Bir Tuhaflık’ta hikayeyi bir alt yapı-üst yapı ekseninde inceler. Zaten sondaki kronolojide bu durum senkronize bir şekilde verilmiş. Gecekondulaşma, gecekondu affı, göç, sınıf atlama ve sınıfsal konum bir arada verilmiş. Kahramanımız Mevlut Karataş, Hacı Hamit Vural gibi burjuvalaşmamış olsa dahi, İstanbul’a erken gelmiş olmanın ve gecekondu yapmanın semerisini yine de alacaktır.

Yetmişler, seksenler, doksanlar ve ikibinler Mevlut’un zamanları olsa da biz döneme göre sembolleşmiş bazı olay ve nesnelerle de ruh çözümlemesine gireriz. Hikayenin ana kahramanının muhafazakar ya da devrimci biri değil de arada kalmış birinin olması da yine bu ruhu daha da berraklaştırıyor. Hem devrimci hem de muhafazakar olup da kapitalistleşince inanç ve düşüncelerinden taviz vermesi radikalleşmemiş Mevlut’un özne olma yerine tabi olmayı seçmesindendir. Gerçekten romanda öyle idealize bir karakter yok toplumsal gerçekliğin sınırları zorlanırken. Tüm zorluklara rağmen Mevlut’un karakterinde bir aşınmanın olmaması da enteresan. Ünlü Şikago Mezbahaları’nın baş karakteri Jurgis gibi hata yapıp, hatadan dönme imkanı da yaşamaz.

Tabi eğer varoşu işliyorsanız modernizm-gelenek çatışmasına da hazır olmalısınız. Göç eden kuşakların entegrasyonundaki zorluk, onların çocuklarının da kayıp kuşak olabileceğinin sinyallerini verirken ancak bir üçüncü kuşak kendini kurtarır. Tabi her on yılda bir değişen bir paradigma söz konusu. Bastırılan muhafazakarlığın hortlamasıyla birlikte, Kürt denilen bir kimliğin hatırlanması da bu değişen paradigmaların ürünü. Kısacası altyapı ve üstyapının didişmesi ile iktidar olan anlayışların yer değiştirmesi her seferinde yeni kimlik bunalımlarına neden olmuş. Tüm bunlar romanda canlı olarak verilmiş. Mevlut bu bakımdan “ne iş olsa yaparım” mantığıyla ekmek kavgasının içindeyken bir tutunamayan olmuş, ama kavgaya kendisini bu derece kaptırmış birinin de Selim Işık gibi bunun üzerine hiç düşünememiş, düşünecek zamanı olmamış biri. Büfe müdürlüğünden, pilav satıcılığına, yoğurtçuluktan boza satıcılığına kadar birçok iş yapmış birinin oradan oraya savrulan iradesiz biri olması da enteresan. Tüm bunları yeniden düşünmemizi sağlıyor Pamuk. Henüz suyu yolu olmayan varoşun toplu konuta kadarki serüveni verilirken altypaı ve üstyapının birlikte var olabileceği konusunda da Garmsci’ye selam gönderiyor….

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s