Peynir ve Kurtlar

Gölge Konuşuyor:

2019’un en düşük notunu (3/5) bir tarih kitabı olan İnsanın Hikayesi’ne verdikten kısa bir süre sonra yılın ikinci bir tarih kitabını biraz korkarak elime aldım. Okul yıllarında Tarih ve İnkilap Tarihi başlığı altında “resmi tarih” yani “resmi ideoloji”ye maruz kalarak sakatlanıp mağdur edilen bir halkın ferdi olarak korkumun nedeni anlaşılabilir. Neyse ki okuma alışkanlığım sayesinde karşıma çıkan Vico ve Collingwood gibi tarihçi ve bilim adamları ile, aldığım tarih felsefesi eğitimi istikametimi tamamen ters yöne çevirdi. Tarih felsefesinin terimleriyle res gestae ekolünden historia rerum gestarum’a sıçrama yaptım. Daha açık bir ifadeyle tarihi geçmiş olayların bilgisinden ziyade bir bilim olarak, bir bilgi etkinliği olarak görmeye başladım. Bu durumda bu kitabın yazarı, ben ve “tarihte dün yoktur, yarın yoktur sadece bugün vardır” diyen Giambatista Vico ile aynı ekoldeniz. Bu ekolden olanlar bilgi, belge ve tanıklıklar sayesinde yeni bir bütünlük oluşturmaya çalışır, yanlışları, fazlalıkları ayıklayarak. Bu haliyle aslında söz konusu ekolden olan tarihçinin işi biraz romancıya benziyor. Bu bahis daha uzamasın diye burada kesip kitaba geçiyorum.

Carlo Ginzburg’un işi daha da zormuş, çünkü bilindiği gibi tarih yazımı daha ziyade egemen sınıfların tekelindeymiş. Bu bakımdan on altıncı yüzyılda yaşamış naif bir değirmencinin hikayesinde sınırlı kaynak nedeniyle akılcı yoruma daha çok ihtiyaç olmakta. Değirmencinin soruşturma, yargılama sürecinden ziyade onun yaşadığı aydınlanma daha çok merak konusu. “Naif” kelimesini burada bir daha kullanıp değirmenci Menocchio’yu özetleyen kelimenin bu olduğunu söyleyelim. Engizisyon kitaplarına ve yazılarına el koyduğu için Ginzburg daha ziyade onun beslendiği düşünülen kaynaklar üzerinden, onun aydınlanma sürecini okuyor.

Matbaa ve Reform’un Menocchio’nun fikirlerinin oluşmasında etkisi inkar edilemez. Burada Walter Benjamin’i anarak tekniğin sadece sanat eserlerin çoğalmasında işe yaramadağı, kişinin bilinçlenme serüveninde de başat rol oynadığını söyleyelim.Bu nedenle de Batı’daki dönüşümlerde matbaa’nın rolünü atlamamak lazım. Lutherci görüşler İtalya’yı ne derece etkilemiş olsa bu görüşleri keskinleştirip yaymaya çalışan Anabaptistler’in Menocchio’nun gelişimine katkısı çok. Papalığa karşı olan ve ilk günahı reddedikleri için vaftize karşı çıkan Anabaptistler Münster’de Köylü Savaşları sırasında baş aktör konumundaydılar. İşte Menocchio’nun asıl hikayesi tabandan gelen bu sınıfsal hareketliliğin ve kilise karşıtı söylemin Cizvitlerin aracılığıyla sönümlenmesine bağlanabilir…

İlk soruşturmanın neticesinde suçlu bulunup hapis cezası ile cezalandırılan Menocchio nedamet getirdiği için affedilir ve o zamanki aynı pozisyondakilere giydirilen habitello adlı üst giysiyle gezmesine izin verilir ancak. Zamanla kriptoluğa isyan edecek olan Menocchio’nun habitelloyu üstünden atması da sonrasında an meselesi.

Yaşamı ve fikirlerine gelirsek Menocchio’nun yaşamı bana hep Hallac-ı Mansur’un hikayesi hatırlatmış olsa da Arabi’nin Vahdet’i Vücud felsefesinin de etkisi olabilir bence. Zaten kaynakları arasında Kuran’ı görünce de bunun mümkün olabileceğini düşündüm. Spinoza geldi aklıma ama, yaşadığı dönemleri düşününce ancak Menocchio’nun Spinoza’yı etkileme ihtimali olabilir.

Hiçlikten ve yokluktan var olunmayacağı fikri; beden ölümüyle birlikte, ruh ölümünün de gerçekleştiği ama evrensel bir tinin yaşamaya devam ettiğini düşünmesi; İsa’yı bir insan olarak düşünmesi; kutsal ruhu Tanrı ile eşitlemesi; herkesin ve herşeyin tanrı olduğunu söylemesi; papalığın ezilen sınıfları egemenliği altında tutmak için bir şeyleri gizlediği görüşünü yayması; hıristiyanlarla birlikte onların düşmanları olan Yahudiler, Türkler, Paganlar ve diğer ulus ve cemaatlerin birlikte selamete kavuşacağı inancı sonunu hazırlamıştır… Bunu yaparken de söz sanatlarına metaforlara, alegorilere başvurması da zekasının sınırlarını işaret eder.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s