Tarçın Dükkanları

Gölge Konuşuyor:

Bruno Schulz kayıp zamanını öykülere bölmüş Proust’tan farklı olarak. Bir roman olarak da okunabilir, sıkıntı yok. Öykü değişse de karakterler değişmiyor ve her öyküde sanki diğerinden bir parça var gibi. Proust’un adını zikrettik ama başka edebiyatçıların sayabiliriz. Kafka’ya benzetiliyor ama bence çok benzemiyor. Belki yazarın yaşadıkları ve benzer konular seçtikleri için benzetilebilir bu iki yazar ama hem üslupları çok farklı hem de niyetleri çok farklı. Baba kavramı Schulz için mesela, yok olan bazı değerlerin temsili, kafkaesk bir baba temsili yok…

Gerçekliğini kendi tabiriyle bir ip gibi dizmiş zamana, tabi fantastik unsurlar katarak. Bu bakımdan engelsiz, keyifli bir okumaydı. Upuzun betimleme ve açıklamalardan sonra bir eylem, bir işaret, nadiren de bir söz vasıtası ile gerçekleşen kavrayışlar, küçük aydınlanışlar. Zaman mefhumunu ele alış biçimi açısından Tanpınar ile de kıyaslanabilir. Belli ki Schulz da Tanpınar gibi zamanın dışında biri. Ve dönemine göre anlaşılmamaları da çok normal. Örneğin babanın saatlarin geri alınması nedeniyle hala ölmemiş gibi sunulması bana Saatleri Ayarlama Enstitüsünü hatırlattı.

Bahis konusu yapılan bir çok şey, olay, kişi, konu, mesele de var aslında. Proust’ta böyle bir şey yoktu mesela. Hiç dipnot var mıydı? Hatırlamıyorum. Bu öykülerde epey bir dipnot var. Akışı bozacak kadar çok değil, tam tersine katkı sunuyor. Hatta bilgi dağarcığınıza yeni bilgiler dahil ediyorsunuz. Atropin nedir, mesela? Bilen varmı? Tüm bunlar belki de çevirmenin katkısı belki de.

Çevirmen demişken: Orjinal dili Lehçeden yaptığı özenli çeviri nedeniyle, çeviri değil de orjinal dilinden okunuyormuş izlenimi yaratan ve eseri olabildiğince estetize eden çevirmen Neşe Taluy Yüce’ye koca bir alkış. Taş Taş Üstünde’den sonra benim okuduğum ikinci önemli işi.

Kitaptaki bazı öykülerin sinemaya uyarlandığını da öğrendim bu arada. Favorim olması muhtemel bu öykülerden ne tür filmler yapıldığını görmek isterim. Umarım filmlere rastlarım. Özellikle baskın Adela karakterini çok merak ediyorum…